{"id":10586,"date":"2023-03-10T13:09:23","date_gmt":"2023-03-10T08:09:23","guid":{"rendered":"http:\/\/fyut.uz\/?p=10586"},"modified":"2023-03-10T13:09:23","modified_gmt":"2023-03-10T08:09:23","slug":"korrupsiya-davlatni-yemiruvchi-insonlarni-tubanlashtiruvchi-illat-mavzusida-maqola-chop-etildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fyut.uz\/?p=10586","title":{"rendered":"«KORRUPSIYA DAVLATNI YEMIRUVCHI, INSONLARNI TUBANLASHTIRUVCHI ILLAT» mavzusida maqola chop etildi"},"content":{"rendered":"

KORRUPSIYA DAVLATNI YEMIRUVCHI, INSONLARNI TUBANLASHTIRUVCHI ILLAT<\/strong><\/p>\n

Ne’matjonova Rayhona Nozimjon qizi <\/strong><\/p>\n

<\/a>Farg\u2019ona viloyati Yuridik texnikumi \u201cDavlat-huquqiy faoliyati\u201d yo\u2019nalishi 21-22 guruh o\u2019quvchisi<\/p>\n

<\/a>Annotatsiya:Ushbu maqolada korrupsiya so\u2019ziga qisqacha ta\u2019rif berildi.Korrupsiyaning tarixiy o\u2019zaklarini qadimga borib taqalishi,o\u2019sha davrda qanday holatda bo\u2019lgani haqida.Korrupsiya haqida Qur\u2019oni karimda keltirilgan oyat va suralar.Boshqa davlatlarda korrupsiyaning holati va unga qarshi kurashish haqida ma\u2019lumotlar beriladi. <\/em><\/p>\n

<\/a>Kalit so\u2019zlar: korrupsiya,tarixiy o\u2019zak,rivojlanish,davlat apparati, markaziylashuv, poraxo\u2019rlik, halollik standartlari, axborot platformasi, yangi nizom. <\/em><\/p>\n

<\/a>Korrupsiya bu-jamiyatni turli yo\u2019llar bilan iskanjaga oladigan daxshatli illatdir. Mazkur
\nillat demokratiya,huquq ustuvorligi asoslariga putur yetkazadi, inson huquqlari buzilishiga olib keladi, bozorlar faoliyatiga to\u2019sqinlik qiladi,hayot sifatini yomonlashtiradi va odamlar xavfsizligiga tahdid soladigan uyushgan jinoyatchilik,terrorizm va boshqa hodisalar ildiz otib, gullashi uchun sharoit yaratib beradi.Ta\u2019kidlab o\u2019tish o\u2019rinliki, ushbu zararli hodisa kata va kichik, badavlat va kambag\u2019al bo\u2019lishidan qat\u2019i nazar, barcha mamlakatlarda uchraydi. Ushbu zararli illatni bartaraf etish bo\u2019yicha jahon hamjamiyati tomonidan bir qator samarali ishlar amalga oshirilayotgan bo\u2019lsada, hanuzgacha u bartaraf etilmayapti.<\/p>\n

<\/a>Men quyida korrupsiyaning tarixiy ildizlariga va unga qarshi kurashish xususida fikr
\nyuritmoqchiman. Ko\u2019p holarda bu atama siyosiy elitadagi byurokratik apparatga qarata
\nishlatiladi. Korrupsiya (lot.Corrumpere-buzmoq termini odatda mansabdor shaxslar
\ntomonidan unga berilgan mansabdor shaxslar tomonidan unga berilgan mansab vakolatlari va huquqlardan o\u2019zlarining shaxsiy manfaatlarini ko\u2019zlab qonunchilik va axloq qoidalariga zid ravishda foydalanishni anglatadi. Korrupsiya ko\u2019plab davlatlarning jinoyat va ma\u2019muriy qonunchiligi bilan huquqqa qarshi harakat sifatida ta\u2019qib qilinadi. Korrupsiyaning tarixiy o\u2019zaklari juda qadimga borib taqalib, bu hol qabilada ma\u2019lum mavqega ega bo\u2019lish uchun qabila sardorlariga sovg\u2019alar berish odatidan kelib chiqqan deb taxmin qilinadi. O\u2019sha davrlarda bu normal holat sifatida qabul qilingan. Biroq davlat apparatining murakkablashuvi va markaziylashuvi korrupsiyaning davlat rivojlanishiga katta to\u2019siq ekanligini ko\u2019rsatdi. Korrupsiyaning quyidagi to\u2019rt asosiy sababini keltirish odat tusiga kirdi:<\/p>\n

<\/a>1. SHaxsiy sabablar. Korrupsiya \u201dyomon\u201d hodisa, u yaxshi ta\u2019lim-tarbiya ko\u2019rmaslik va
\nkam maosh oladigan amaldorlarning nokasligi oqibatida paydo bo\u2019ladi.
\n2. Institutsional sabablar. Bunda boshqaruvning kuchsizligi asosiy omil sanaladi.
\nMasalan, kadrlar tayyorlash, hisobga olish va nazorat qilishning samarasizligi,
\nmansabdorlarni yollashning osonligi va ularni oson ishdan haydash ularda uzoq vaqt mansaba turishga ishonchsizlik paydo bo\u2019lishi kabilar korrupsiyani rag\u2019batlantiruvchi
\nomillardir.
\n3. Tizimiy sabablar. Hukumat ba\u2019zan jamiyatning shunday talablariga duch
\nkeladiki, ularni bajarishning rasmiy tartiblari hali aniq ishlanmagan bo\u2019ladi yoxud ular ko\u2019p miqdorda mag\u2019lub talab etadi va aksar xolda uzoq muddatlarga cho\u2019ziladi. Shunday holatlarda korrupsiyaga to\u2019g\u2019ridan-to\u2019g\u2019ri va qisqa yo\u2019llar ochiladi.<\/p>\n

<\/a>4. Ko\u2019p tomonlama sabablar.Ba\u2019zan davlat rahbariyatining o\u2019ziga xos xulqi tufayli
\ndavlat boshqaruvida hal qiluvchilik rolini \u201cshaxsiy\u201d omillar bajaradi. Bunday sharoitda davlat mansablariga ishonchga sazovar odamlar tayinlangan taqdirda ham institsional va tizimga oid muammolar sabab korrupsiya ko\u2019payadi. BMT ma\u2019lumotlariga ko\u2019ra, hozir dunyoda har yili 1 trillion AQSH dollari hajmida pora beriladi. Jahon iqtisodiyoti har yili korrupsiya tufayli 2,6trillion dollar mablag\u2019dan ayriladi, bu jahon yalpi ichki mahsulotining 5 foizidir. BMT Bosh kotibining bildirishicha \u201cKorrupsiya odamlarni maktab, kasalxonalardan mahrum qiladi, investorlarni vahimaga solidi, tabiiy resurslar talon-tarij bo\u2019lishiga sabab bo\u2019ladi, boshqaturli jinoyatlar paydo bo\u2019lishiga shart-sharoit yaratadi. Korrupsiya haqida ko\u2019plab yozuvchilarning o\u2019z asarlarida ham keltirilib o\u2019tilgan. Abu Nasr Farobiy \u201cFozil odamlar shahri\u2019\u2019 asarida fuqarolik jamiyatini qurishda to\u2019g\u2019anoq bo\u2019ladigan muammolardan biri korrupsiyadir, deb qayd etgan.<\/p>\n

<\/a>5. Korrupsiya bir necha ming yillik tarixga ega.Yozma manbalarda korrupsiya haqida
\neramizdan avvalgi SHumer podsholigi davrida eslatib o\u2019tiladi. Korrupsiya bizning
\nkunlargacha yetib kelganligi shundan dalolat beradiki, boshqa illatlar kabi, uni ham tag-tugi bilan yo\u2019qotib bo\u2019lmaydi. Hatto rivojlangan g\u2019arb davlatlari ham korrupsiyadan butkul xalos bo\u2019lolmagan. Biroq jamiyat rivojiga xavf soluvchi korrupsiyaning oldini olish, unga qarshi kurashish Yer yuzidagi barcha davlatlarda hamisha va hamma zamonda davom etgan. Qur\u2019oni karimda poraxo\u2019rlik bevosita taqiqlanadi:\u2019\u2019Bir-birlaringizning mollaringizni botil yo\u2019li bilan yemang. Bilib turib odamlarning mollaridan bir qismini yeyishingiz uchun uni hokimlarga gunohkorona tashlamang\u2019\u2019.(Baqara surasi, 188-oyat).<\/p>\n

<\/a>Aholi huquqiy ongining, savodxonligining pastligi-aholi tomonidan qonunlarni
\nbilmaslik yoki tushunmaslik mansabdor shaxsga o\u2019zining shaxsiy manfaati yo\u2019lida
\nqonunlardan foydalanishga qulay sharoit yaratadi. CHuqurroq o\u2019ylab qarasak korrupsiya va unga bog\u2019liq bo\u2019lgan iqtisodiy va siyosiy vaziyatida taraqqiyotiga to\u2019sqinlik qiluvchi asosiy xavf manbai, xavfsizlikka tahdid hisoblanadi. Korrupsiyadan ko\u2019rilayotgan zararning ko\u2019lami cheksiz.<\/p>\n

<\/a>Global moliyaviy oshkoralik tashkiloti ma\u2019lumotlariga ko\u2019ra, 2001-yildan 2010-yilga
\nqadar dunyoning 150 rivojlanayotgan davlatida 6 trillion dollarga yaqin pul korrupsiya bois ko\u2019kka sovurilgan. O\u2019tgan 10 yil davomida bu o\u2019lkada 2,75 trillion dollar noqonuniy oldiberdi uchun sarflangan.Bu ko\u2019rsatkichlar pasayishi uchun har birimiz bu illatga qarshi kurashishimiz zarur. Islom dinida ham pora harom qilingan,bu borada hadislar ham juda ko\u2019p. Ulardan biri Payg\u2019ambarimizning mana bu qarg\u2019ishlaridir: \u201dPora beruvchiga ham, pora oluvchiga ham,ikkovi orasida yurib porada vositachilik qiluvchini ham Alloh la\u2019natlasin!\u201d.
\nAlisher Navoiyning zamondoshi,podshoh Husayn Boyqaroning voizi Husayn Voiz
\nKoshifiy o\u2019zining\u201dAxloqi muhsiniy\u201dasarida shahzodaga nasihat tariqasida quyidagi pandni bergan edi:<\/p>\n

<\/a>\u201cUmmollardan (ish yurituvchi amaldorlar)pora olishdan ehtiyot bo\u2019lsin.Bilsinki,to bir
\nkishi boshqalardan pora olmasa, boshqaga pora bermaydi. Agar vazir pora olishga sabab bo\u2019lsa, pora olishga ruxsat bergan bo\u2019ladi. Pora berish va pora olish xaromdir. Va pora olgan pora bergandan yomonroq bo\u2019ladi, chunki oluvchi beruvchi oldida zabun bo\u2019ladi\u201d.
\nShuni unutmaslik kerak: pora olgan va pora bergan inson hech qachon jannatga
\nkiritilmaydi va albatta, do\u2019zaxiy bo\u2019ladi. SHuning uchun ham, har birimiz halol mehnat
\nqilishimiz, o\u2019z bilim, kuch-g\u2019ayratimizni sarflashimiz kerak. Bugungi kunga kelib, oliy ta\u2019lim tizimida, sog\u2019liqni saqlash tizimida, davlat xaridlari sohasida va boshqa sohalarda ham bu illatga qarshi kurash olib borilyapti. Korrupsiya balosidan qutulish, islohotlarni uning changalidan ozod etish haqida hammamiz o\u2019ylashimiz buning zaruratini har birimiz yuragimizdan o\u2019tkazishimiz kerak, unga kurashishimiz kerak. Bu qarshi qat\u2019iy kurashishimiz kerak.<\/p>\n

<\/a>Bu kurash kundalik hayotimizdagi oddiy holatlardan boshlanadi. Xalqimizda \u201cKasalni
\ndavolagandan ko\u2019ra uning oldini olgan afzaldir\u2019\u2019 degan naql mavjud. Jamiyatimizdagi har qanday jarayonga loqayd munosabatda bo\u2019lmaslik barchamizning ustuvor burchimizdir..
\nBarchamiz birgalikda bu illatga qarshi kurashaylik!<\/p>\n

<\/a>Jorj Richard Marekni korrupsiya haqida shunday jumlalari bor; \u201dHar brimiz Vatanimiz taraqqiyoti uchun korrupsiyaga qarshi birgalikda kurashamiz!<\/p>\n

<\/a>FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO\u2019YXATI:<\/strong><\/p>\n

<\/a>1. Korrupsiyaga qarshi kurashish\u2016 to\u2018g\u2018risidagi qonunchilik palatasi tomonidan
\n2016-yil 24-noyabr qabul qilingan, senat tomonidan 2016-yil 13-dekabr maqullangan<\/p>\n

<\/a>2. https:\/\/anticorruption.uz\/en<\/a><\/p>\n

<\/a>3. https:\/\/naqshband.uz<\/a><\/p>\n

<\/a>4. http:\/\/uzmarkaz.uz<\/a><\/p>\n

<\/a>5. SH.M.Mirziyoyevning 2020-yil 24-yanvar kuni O\u2018zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga qilgan murojaatnomasi<\/p>\n

\n
<\/a><\/p>\n