\n
<\/a>DAVLAT FAOLIYTIDA IJTIMOIY TARMOQLARINING O`RNI VA JAMIYATDA IJTIMOIY TARMOQ FOYDALANUVI VA INTRNETNING KELIB CHIQISHI <\/strong><\/p>\n <\/a>Annotatsiya:<\/strong> Jamiyatda insonlar turli intrnet tarmoqlaridan foydalanishadi, ammo ulardan to`g`ri foydalanishni bilishadimi. Men ushbu maqolamda jamiyatdagi insonlarga intrnet qayerdan kirib kelgani va davlat undan nima maqsadda foydalanishi va jamiyatdagi insonlar davlatning ustidan noto`g`ri fikrlarni aytishi va ularni qanday tartibga solishi haqida yozildi. <\/em><\/p>\n <\/a>Kalit so`zlar:<\/strong> impulsivlik(ta\u02bcsirchanlik), Berlin Ozod universiteti, feyk (yolg\u2018on), populizm, manipulyatsiya internet-bulling, samosud, Classmates, globallashuv, mediasavodxonlik . <\/em><\/p>\n <\/a>Ma`lumotlarga ko`ra bir kunda o`rtacha 3 soat vaqtimizni ijtimoiy tarmoqlarga yoki bu mazmundagi axborotni qidirishga sarflaymiz. Ijtimoiy tarmoq o`zi nima? Unda yurist faoliyatida qanday foydalanish mumkin?<\/p>\n <\/a>Ijtimoiy tarmoq \u2013 Jamiyatdagi turli guruhlarning aloqasi uchun hizmat qiladigan onlayn servis, sayt yoki platform.Intrnet tarmog`idagi dastlabki ijtimoiy tarmoqlarning paydo bo`ishi intrnet ixtro qilingan 1969-yilga borib taqaladi.<\/p>\n <\/a>Birinchi to`laqonli ijtimoiy tarmoq 1995-yilda Amerikalik R.Konrads tomonidan ishlab chiqilgan Classmates.com saytdir. Dastlab tor guruh ichida aloqa o`rnatish uchun ishlatilgan ushbu saytda AQSH va Kanada fuqarolaridan iborat 50 milliondan ortiq foydalanuvchi ro`yhatdan o`tgan. Ushbu tarmoq bugunga kelib Shvetsiya, Germaniya, Avstriya hamda Fransiya aholisi foydalanmoqda. Mazkur sayt analogini intrnetning rus segmentida yaratilgan \u201cOdnoklasniki.ru\u201d(OK.ru) tarmog`ida ham ko`rish mumkin.<\/p>\n <\/a>Zamonaviy jamiyatda ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishning asosiy afzalligi, shubhasiz muloqot erkinligidir. Millionlab odamlar o`rtasidagi ijtimoiy munosabatlar fuqarolik jamiyatini barpo etishda muhim omil hisoblanadi. Ijtimoiy tarmoqlar turli masalalarda odamlar bir biriga ko`mak beradigan maydonchaga ham aylandi. Masalan, bedarak yo`qolgan shahslarni topish, yurist maslahatlari, og`ir kasallar uchun mablag` yig`ish, tadbirlar va aksiyalar tashkil etish, qolaversa, biznes aloqalarini o`rnatishda chet ellik investrlar bilan suhbat olib boorish uchun maydon vazifasini bajarmoqda. Onlayn murojaat, muloqot va munozaralar kabi intrnetning ko`plab imkoniyatlaridan samarali foydalangan holda davlat hokimiyati va boshqaruv organlaridan zarur ma`lumotlarni tez olish, mas`ul idoralar rahbarlari bilan to`g`ridan – to`g`ri muloqot qilish ko`pdan buyon aholini qiynab kelayotgan muammolarning yechlishiga turtki bo`lmoqda. Davlat hokimiyati mansabdorlari ijtimoiy tarmoqlarda o`z sahifalariga ega bo`lishi va ular yordamida aholi bilan ochiq muloqotga kirishishiga oid ko`plab misollarni ko`rmoqdamiz.<\/p>\n <\/a>Davlat hokimiyati va boshqaruv organlari rahbarlari yoki ularning matbuot kotiblari jamiyat hayotning eng muhim masalalari yuzasidan ommaviy axborot vositalari hamda ijtimoiy tarmoq orqali aholiga tezkor va muntazam ravishda axborot taqdim etib borishlari zarur. Chunki bugungi kunda ijtimoiy tarmoqlar muloqot maydoni bo`lib borishi bilan bir qatorda turli axborot va yangliklar, ma`lumotlar almashish vositasi hamdir. Tabiiyki bu jarayonda axborotni noto`g`ri, noxolis yoki tushunmasdan talqin qilish va tarqatish holatlari ham uchrab turibdi. Bu esa o`z navbatida, turli soha vakillarning xizmat mavqeyiga putr yetishiga, olib borilayotgan siyosatga nisbatan ishonchsizlik uyg`onishiga sabab bo`luvchi omillardan biri hisoblanadi.<\/p>\n <\/a>Axborot-u qanday bo`lishidan qat`i nazar hozirgi kunda odamlarga ta`sir o`tkazish nuqtai nazaridan olib qaraydigan bo`lsak, uning ahamiyatni qurolli kuchlarga tenglashtrish mumkin. Shu bois davlat hokimiyatni saqlab qolish uning legitimligni ta`minlash uchun intrnet tarmog`i orqali hamkommunikatsiyani nazoratga olish zamon talabidir. Davlat axborot makonida nazoratni o`rnatsa-da, ijtimoiy tarmoqlar nazoratni buzishi va muvozanatni o`zgartrishi mumkin. Ijtimoiy tarmoqlarda insonlar turli maqsadlarda foydalanadi va muloqot qilishadi.<\/p>\n <\/a>Hozirgi kunda Intrnet bu bizga do`st ko`rinishida bo`lib orqamizdan pichoq sanchiydigan ajdarho desak mubolag`a bo`lmaydi, insonlar undan foyda ham zarar ham ko`rishi mumkin ammo biz uning tub-tubiga qanday kirib qolayotganimizni bilmay qolyapmiz uning haqiqatdan ko`ra yolg`oni ko`pligni bilamiz ammo shuni bila turib undan foydalanamiz ho`sh bu bizga nima bermoqda foydami yoki zarar. Intrnet tarmog`idagi o`yinlar insonlarni o`ziga tortuvchi yana bir kuchli vositalardan biridir.<\/p>\n <\/a>Ijtimoiy tarmoqlarda o\u02bbtiradigan yoki smartfondagi o\u02bbyinlarni yaxshi ko\u02bbradigan odamlar impulsivlik(ta\u02bcsirchanlik), o\u02bbzini boshqarishning buzilishi va zudlik bilan mukofotlanishga talpinish bilan ajralib turadi, deb yozadi Praym agentligi Berlin Ozod universiteti olimlariga asoslangan holda. Tadqiqotda 101 ko\u02bbngilli ishtirok etgan va bu olimlarga 10 kun davomida ularning smartfonidan ma\u02bclumotlarni to\u02bbplashga imkon bergan. Tadqiqot ishtirokchilarining barchasi qator test va topshiriqlardan o\u02bbtishgan, olimlar shu tariqa ularning o\u02bbz-o\u02bbzini nazorat qilishlari va mukofotlanishga nisbatan munosabatini baholashgan. Aniqlanishicha, telefonda ko\u02bbp vaqtini o\u02bbtkazadigan ishtirokchilar keyin katta mukofotni olgandan ko\u02bbra, hozirning o\u02bbzida kichik mukofotni tanlashga moyil ekan. Ta\u02bckidlanishicha, ular telefondan foydalanish vaqtida yoki o\u02bbyin o\u02bbynayotgan yoki ijtimoiy tarmoqda o\u02bbtirgan bo\u02bbladilar. O\u02bbz navbatida, o\u02bbz-o\u02bbzini boshqarish bo\u02bbyicha yuqori darajani ko\u02bbrsatgan tadqiqot ishtirokchilari smartfonda ancha kam vaqt o\u02bbtkazgan.<\/p>\n <\/a>Mualliflarning aytishicha, tadqiqot natijalari smartfondan foydalanish va g\u02bbayri tabiiy ravishda qaror qabul qilish o\u02bbrtasidagi bog\u02bbliqlik borasida tobora soni ortib borayotgan dalillarni to\u02bbldirgan. Ular, bu singari impulsivlik, maqsadga erishish uchun qulay bo\u02bblmagan xulq atvorga ta\u02bcsir qilishi mumkinligini ta\u02bckidlashmoqda.Yana boshqa tarafdan esa odamlar o`rtasida tarqalgan Instagram, tik tok, skype, facebook va boshqa tarmoqlar.Bugun ijtimoiy tarmoqlar aholining hokimliklar bilan muloqot qilishlari uchun maydon vazifasini o\u2018tamoqda, u yoki bu hujjatlar, hodisalar va jarayonlar bo\u2018yicha jamoatchilik fikrini o\u2018rganishda foydalanib kelinmoqda.<\/p>\n <\/a>Xususan, fuqarolar mansabdor shaxslarga ularning shaxsiy va u ishlaydigan davlat organining sahifalari orqali murojaat qilmoqda, ijtimoiy-iqtisodiy muammolari bo\u2018yicha ochiq fikr bildirmoqda,deb yozadi<\/a>\u00abYuksalish\u00bb umummilliy harakati axborot xizmati. Qayd etilishicha, ko\u2018p hollarda bu muammolarga blogerlar, alohida internet-nashrlar, ijtimoiy tarmoqlarning minglab foydalanuvchilarining faol fuqarolik pozitsiyasi tufayli o\u2018zaro maqbul yechimlarni topishga erishilmoqda.<\/p>\n <\/a>Britaniya siyosatchisi Uinston Cherchil aytganidek: \u00abHaqiqat ishtonini kiyguncha, yolg\u2018on dunyoning yarmini aylanib chiqishga ulguradi\u00bb. Pandemiya davrida mish-mishlar va asossiz axborotlar tarqalishi odamlar orasida vahima uyg\u2018otadi. Masalan, ijtimoiy tarmoqlarda Toshkent shahrining Yunusobod tumanida o\u2018g\u2018rilar narkotik modda shimdirilgan tibbiy niqoblarni tarqatayotgani, O\u2018zbekiston bo\u2018ylab vertolyotlarda dezinfeksiya ishlari amalga oshirilishi haqidagi yolg\u2018on xabarlar, karantin paytida har bir yurtdoshlarimizga haftasiga 300 ming so\u2018mdan berilishi, pandemiya sabab kirish imtihonlari bekor qilinishi va boshqa shu kabi mish-mishlar tarqaldi.<\/p>\n <\/a>Davlat tuzilmalari bularning barchasini rad etdi va fuqarolarni yolg\u2018on axborotlarni tarqatishdan avval ma’lumotlarini tekshirishga chaqirdi. Yana bir jihat borki bu \u2014 feyk, ya’ni soxta akkauntlar. Tarmoqlarda o\u2018z fikrlarini ochiq bayon qilishga, yangi tashabbus va takliflarini bildirishga tayyor fuqarolar bilan birga \u201ctrollar\u201d deb ataladiganlar ham tez-tez maydonga chiqishadi. Ular o\u2018ylab topilgan ismlar ostiga yashirinib, kinoyali postlar yoki jamoatchilik ongini boshqarishga urinuvchi ochiq yolg\u2018onlarni tarmoqlarga joylaydi. Izohlarda esa ko\u2018pincha adabiy tilda yozishmaydi, shaxsga o\u2018tadi, odamlarni obro\u2018sizlantirishga, adovatni avj oldirishga harakat qilishadi. Bu tartibsizlik va g\u2018alayonlarga, moliyaviy zarar ko\u2018rishga olib kelishi mumkin. Misol uchun, Zambiyada aholining 80 foizini elektr energiyasi bilan ta’minlovchi \u00abZESCO\u00bb davlat kompaniyasi Xitoyga sotilishi haqidagi yolg\u2018on xabar Internetda tarqalgach, minglab odamlar ko\u2018chaga chiqishdi.<\/p>\n <\/a>Davlat organlari faoliyatida, ular ta’minlayotgan ma’lumotning ochiqligi va shaffofligi muhim. Murojaatlar bilan ishlash tizimini rivojlantirishga hamda rasmiy manbalarning transparentligiga zarurat bor.Bunda davlat tuzilmalarining matbuot xizmatlari asosiy rol o\u2018ynaydi. Ular fuqarolarni axborot bilan ta’minlashi, ularning murojaatlariga, shu jumladan ijtimoiy tarmoqlar orqali yuboriladigan so\u2018rov va izohlariga, o\u2018z vaqtida javob qaytarilishiga ko\u2018maklashishi kerak. Aks ta’sirning asosiy faktorlarini tanqidiy fikrlarni shakllantirish, aholiga ma’lumotlar haqiqiyligini tekshirish \u2014 fakt-chekingga o\u2018rgatish tashkil etadi.<\/p>\n <\/a>Globallashuv tubdan yangi shaklda rivojlana boshlaydi – Internet orqali inson faoliyati turli sohalarini birlashtirish usuli sifatida ishlaydi. Tarmoqning rivojlanish tendensiyasi – bu individual ehtiyojlarni qondirishga tobora to\u2018liq moslashish, ammo eshkak eshish jellari va bu o\u2018z navbatida interaktivlik erkinligi darajasining oshishiga olib keladi.<\/p>\n <\/a>FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: <\/strong><\/p>\n <\/a>1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 https:\/\/kun.uz\/uz\/news\/2020\/08\/01<\/a><\/u><\/p>\n <\/a>2.\u00a0\u00a0\u00a0 https:\/\/oz.sputniknews-uz.com\/society\/<\/a><\/u><\/p>\n <\/a>3.\u00a0\u00a0\u00a0 https:\/\/www.tadqiqot.uz\/index.php\/soci\/article\/download\/1239\/1144<\/a><\/u><\/p>\n <\/a>4.\u00a0\u00a0\u00a0 Ahmad To`ra \u201cHuquq va Burch \u201c Ijtimoiy huquqiy ilmiy jurnali.<\/p>\n
\n![](\"https:\/\/img1.teletype.in\/files\/c0\/cb\/c0cb1647-e041-4ab9-a538-06330902646c.jpeg\")
![](\"https:\/\/img1.teletype.in\/files\/88\/e7\/88e784f6-c402-45e2-8a35-079cc5641230.jpeg\")